Wiedza w pigułce: Liczba głosek i liter

Litera to znak pisany. Głoska to dźwięk, który wymawiamy. Liczba liter i głosek w wyrazie często się różni.

Kiedy piszemy wyraz, używamy liter. Kiedy go mówimy, wymawiamy głoski. To nie zawsze jest to samo – w języku polskim niektóre litery czytamy inaczej niż wyglądają, a niektóre zestawienia liter to tylko jedna głoska.

Liczba głosek jest mniejsza niż liczba liter, gdy w wyrazie występują dwuznaki – dwie litery oznaczające jedną głoskę.

Dwuznaki to pary liter, które razem oznaczają jedną głoskę: sz, cz, rz, dz, dż, dź, ch. Każdy dwuznak to 2 litery, ale 1 głoska. Dlatego wyraz z dwuznakiem ma mniej głosek niż liter.

Przykład: teczka – 6 liter, 5 głosek (cz = jedna głoska); chrząszcz – 9 liter, 5 głosek (ch, rz, ą, szcz).

Liczba głosek jest mniejsza niż liczba liter również wtedy, gdy w wyrazie występuje litera i zmiękczająca poprzednią spółgłoskę.

Kiedy i stoi po spółgłosce i przed samogłoską (np. bia, nie, cie), nie jest osobną głoską – tylko zmiękcza spółgłoskę przed sobą. Wtedy i nie liczymy jako osobnej głoski.

Przykład: blaszany – 8 liter, 7 głosek (sz = jedna głoska); polszczyzna – 11 liter, 9 głosek (sz, cz i zmiękczenie).

Jak liczyć głoski? Powiedz wyraz głośno i licz dźwięki, które słyszysz – nie litery, które widzisz. Zwróć szczególną uwagę na dwuznaki i literę i po spółgłosce.